Agencija za sprječavanje korupcije

Izlaganje na press konferenciji

Izlaganje koordinatora Sektora za prevenciju korupcije Mladena Tomovića na konferenciji za novinare na temu “Usvajanje i sprovođenje planova integriteta”
Izlaganje koordinatora Sektora za prevenciju korupcije Mladena Tomovića
26. jul 2018.

Agencija za sprječavanje korupcije je centralni antikorupcijski organ koji je, između ostalog, zadužen za nadzor nad donošenjem i sprovođenjem planova integriteta. Plan integriteta je interni preventivni antikorupcijski dokument koji sadrži mjere za sprječavanje nastanka i razvoj različitih oblika koruptivnog i neetičnog ponašanja. Institucije su svoje planove integriteta donijele na bazi samoprocjene izloženosti mogućim rizicima za nastanak i razvoj korupcije i drugog neetičnog i neprofesionalnog ponašanja koje može narušiti integritet institucije i u konačnom uticati na povjerenje javnosti u njihov rad.

Prema evidenciji Agencije, ukupan broj organa vlasti u Crnoj Gori je 710, koji su raspoređeni u deset sistema, a to su: državna uprava, pravosuđe, prosvjeta, zdravstvo, socijalna i dječja zaštita, nezavisni i regulatorni organi, kultura, jedinice lokalne samouprave, javna preduzeća čiji je osnivač opština i javna preduzeća čiji je osnivač i većinski vlasnik država.

Agenciji je do danas dostavljeno 688 planova integriteta, kojima je obuhvaćeno 696 organa, jer je osam organa obuhvaćeno planovima integriteta 8 organa vlasti. U 693 organa vlasti imenovan menadžer integriteta, koji je odgovoran za izradu i sprovođenje plana integriteta.

Podsjećam da je menadžer integriteta odgovoran starješini organa za stalno praćenje i periodične kontrole rizika i ažuriranje mjera plana integriteta. Efikasna saradnja i razmjena informacija između zaposlenih i menadžera integriteta uslov je za uspješno sprovođenje plana integriteta.

Kada je u pitanju izvještavanje o sprovođenju planova integriteta, organi vlasti obavezni su da svake godine Agenciji dostavljaju izvještaj o sprovođenju planova za prethodnu godinu. Agenciji su ove godine dostavljena 674 izvještaja o sprovođenju plana integriteta za 2017. godinu.

Efikasnost i efektivnost plana integriteta se procjenjuju svake druge godine, u skladu sa Pravilima. Želim da naglasim da organi vlasti ove godine revidiraju planove integriteta koji su usvojeni 2016. godine, odnosno usvajaju novi plan integriteta, za naredni dvogodišnji period.

U tom cilju, Agencija za sprječavanje korupcije je izradila Upitnik za procjenu efikasnosti i efektivnosti plana integriteta i isti dostavila organima vlasti. Upitnik sadrži pitanja koja se odnose na kvalitet planova integriteta, kao i pitanja koja se odnose na efikasnost i efektivnost plana integriteta, odnosno uticaj mjera na rad institucije u prethodnom periodu. To su naročito pitanja koja se odnose na broj nepravilnosti, prijava, žalbi, pokrenutih postupaka po raznim osnovama, kršenje etičkih i profesionalnih standarda ponašanja, postupanje po preporukama relevantnih institucija, odstupanje od plana rada, budžeta i drugo. Osim opšte verzije upitnika, Agencija je izradila upitnik koji je prilagođen oblastima zdravstva, prosvjete i lokalne samouprave.

Organi vlasti će planove integriteta u 2018. godini po prvi put podnositi Agenciji putem aplikacije za planove integriteta.

Na osnovu planova integriteta i izvještaja o njihovom sprovođenju, Agencija je sačinila Izvještaj o donošenju i sprovođenju planova integriteta u 2017. godini, koji je sastavni dio Godišnjeg izvještaja o radu Agencije i koji je usvojila Skupština Crne Gore. Izvještaj obuhvata sve planove integriteta, kao i analizu svih  izvještaja koji su dostavljeni Agenciji tokom 2017. godine. U okviru tih izvještaja, organi su bili u obavezi da izvijeste o stepenu realizacijemjera za smanjenje rizika kao i o promjeni intenziteta prepoznatih rizika u odnosu na prethodnu godinu.

Organi vlasti su kroz izvještaje ocijenili da su realizovali 63% predloženih mjera za smanjenje odnosno eliminsanje rizika u institucijama, 16% mjera djelimično realizovali, dok je za 12% mjera izviješteno da u prvoj godini sprovođenja plana integriteta nijesu realizovane. Za 9% mjera nije unijeta ocjena realizacije. Organi vlasti su takođe  izvijestili da je zbog realizvanih mjera u prethodnom periodu došlo do smanjenja rizika kod 41% rizični radnih procesa, dok je za 43% rizika ocijenjeno je da su ostali na istom nivou, a za 11% rizika procijenjeno da su povećanog intenziteta u odnosu na prvu procjenu.

Posmatrano po sistemima i oblastima, najveći stepen realizacije mjera postignut je u pravosudnim i prosvjetnim institucijama. Prema podacima iz dostavljenih izvještaja, realizovano je oko 75% planiranih mjera u oblasti prosvjete i 72% u oblasti pravosuđa. Realizovano je oko 68% mjera u organima državne uprave, a 63% u oblasti zdravstva.

Svi planovi integriteta sadrže četiri opšte oblasti rizika, pa je Agencija analizirala uspješnost sprovođenja planova integriteta i po oblastima rizika. Najveći stepen realizacije mjera ostvaren je u oblastima „Planiranje i upravljanje finansijama“ (u kojoj je realizovano 76% mjera) i „Rukovođenje i upravljanje institucijom“ (oblast u kojoj je realizovano 74% mjera). Takođe, realizovano je oko 68% mjera u oblasti „Čuvanje i bezbjednost podataka i dokumenata“, i 63% u oblasti „Kadrovska politika, etično i profesionalno ponašanje zaposlenih“, za koju je karakterističan i najveći procenat nerealizovanih mjera (18,5%).

Podaci o promjeni intenziteta rizika, kao rezultata sprovođenja mjera, su uglavnom ujednačeni u svim oblastima rizika, sa izuzetkom „Kadrovske politike, etičnog i profesionalnog ponašanja zaposlenih“, koju karakteriše nešto veći broj rizika povećanog intenziteta, a to je u skladu sa nešto nižim stepenom realizacije mjera u toj oblasti.

Posmatrano sa nivoa svih planova integriteta, najveći broj rizika (17%) odnosi se na sukob interesa, zatim nedozvoljeno lobiranje ili drugi vid nejavnog uticaja (16%), dok se 15% rizika odnosi na „prekoračenje i zloupotrebu službenih nadležnosti“ i „iskorišćavanje javne funkcije ili službenog položaja“. Dakle, oko 50% svih rizika koji se mogu javiti u radu institucija, odnosno rizika koji mogu biti involvirani u poslovne procese, radne procedure i postupke donošenja odluka iz nadležnosti institucija, dovode se u vezu sa navedena tri rizika.

Kada govorimo o broju rizika u različitim oblastima odnosno sistemima institucija, najviše rizika sadrže planovi integriteta organa u oblasti zdravstva. Rizici koje su institucije u ovoj oblasti  najčešće prepoznale su neprijavljivanje korupcije i drugih nezakonitih radnji, ugožavanje zaštite podataka i narušavanje integriteta institucije, kao i primanje nedozvoljenih poklona ili druge nedozvoljene koristi. Posebno ističemo da su zdravstvene institucije realizovale 63% planiranih mjera u cilju smanjivanja navedenih rizika, a naročito su bile uspješne u sprovođenju mjera koje se odnose na prava pacijenata i planiranje i upravljanje finansijama. Kao uticaj realizacije mjera, za 30% rizika procijenjeno je da su smanjenog intenziteta u odnosu na prvu procjenu rizika.

Takođe, veliki broj rizika prepoznat je i u jedinicama lokalne samouprave (to su nesavjestan, nestručan rad, neblagovremeno i neažurno obavljanje povjerenih poslova; kao i nedozvoljeno lobiranje ili drugi nejavni uticaj). Ipak, više od polovine planiranih mjera, tačnije 57%, uspješno je realizovano u prvoj godini sprovođenja plana integriteta, prema izvještajima opština. Najviše realizovanih mjera odnosi se na rukovođenje i upravljanje institucijom, kao i na planiranje i upravljanje finansijama. Najmanje realizovanih mjera je u oblasti Čuvanje i bezbjednost podataka. Kao rezultat uspješnog sprovođenja mjera, za najveći broj rizika –  oko 49%, izviješteno je da su se nakon godinu dana smanjili.

Za sistem državne uprave prepoznati su rizici koji se odnose na: donošenje nezakonitih odluka, iskorišćavanje javne funkcije ili službenog položaja, kao i neadekvatno sprovođenje postupka javnih nabavki. Međutim, treba uzeti u obzir da je 68% mjera za savladavanje rizika uspješno realizovano, pa je za 45% rizika ocijenjeno da su smanjenog intenziteta u odnosu na prvu procjenu. Organi državne uprave ostvarili su visok stepen realizacije mjera u oblastima planiranje i upravljenje finansijama, rukovođenje i upravljanje istitucijom i odnosi s javnošću.

Kada rangiramo sve rizike u odnosu na vjerovatnoću njihove pojave i efekte njihovog uticaja na rad institucije odnosno njihov intenzitet, ukoliko se pojave u radu organa, onda su rizici najvećeg intenziteta prepoznati u sistemu pravosuđa. U tom sistemu evidentirani su sljedeći rizici: povrede profesionalnih i etičkih pravila i pristrasno ponašanje i gubitak povjerenja građana u rad službenika i institucije. Međutim, sistem pravosuđa karakteriše i veliki stepen realizacije mjera za savladavanje rizika. Oko 72% mjera ocijenjeno je kao realizovano, prema navodima iz izvještaja. Organi pravosuđa su naročito bili uspješni u sprovođenju mjera koje se odnose na rukovođenje i upravljanje istitucijom, kao i na upravljanje sudskim odnosno tužilačkim postupkom i donošenje odluka u okviru nadležnosti tih organa. Kao rezultat sprovođenja mjera, oko 39% rizika je smanjenog intenziteta u ondosu na prvu procjenu rizika.

U cilju unapređenja planova integriteta, Agencija je u prvoj polovini 2018. dala preporuke za unapređenje 359 planova integriteta, dok su 2017. godine date preporuke za unapređenje 107 planova integriteta. Preporuke su se posebno odnosile na: transparentnost, edukaciju, donošenje internih procedura, kontrolu i nadzor, kao i poštovanje antikorupcijskih propisa. Agencija je preporučila organima vlasti da razmotre i nalaze iz izvještaja relevantnih domaćih i međunarodnih institucija, kao što su izvještaji Evropske komisije o Crnoj Gori i izvještaj o reviziji Državne revizorske institucije, radi eventualnog uključivanja novih rizika i mjera prilikom ažuriranja plana integriteta.

Osim pojedinačnih, Agencija je dala i sistemske preporuke, u odnosu na pomenutih deset sistema. Organima je preporučeno da uspostave sistem srednjoročnog i dugoročnog strateškog planiranja, analiziraju ključne radne procese u instituciji, obezbijede efikasnije čuvanje i bezbjednost podataka i dokumenata, objavljuju sva relevantna dokumenta od značaja za rad institucije na web stranici, sprovode obuke zaposlenih o etici, integritetu i mehanizmima prijavljivanja korupcije i drugih nezakonitih radnji, obezbijede transparentne i jasne kriterijume u odlučivanju, i drugo.

Poštujući svoju zakonsku obavezu, Agencija je podnosila zahtjeve za pokretanje prekršajnog postupka nadležnim sudovima, protiv organa koji nijesu donijeli plana integriteta ili izvještaj o njegovom sprovođenju. Od početka 2016. godine, izrečene su novčane kazne u ukupnom iznosu od 18.700 eura.

Mladen Tomović

Koordinator Sektora za prevenciju korupcije

Novosti